Telkâri, gümüşün el ile özel olarak işlenmesine dayanan bir sanattır. Telkâri ile yapılan süslemeler, fabrikalardakilerden farklıdır ve küçük imalathanelerde, atölyelerde tamamen el işçiliği ile gerçekleştirilir. Bu yüzden de ortaya çıkan her eser, eşsiz özelliklere sahip olur. Çok ince işçilik detayları barındırdığı için tam da el emeği, göz nurudur. Telkâri ustaları ham gümüşü potada eritir ve işlemden geçirerek kendi yaptıkları iki ya da daha fazla gümüş teli bağlayıp şekil vererek ortaya bir sanat eseri çıkarırlar.

Ülkemizde kökleri oldukça eskiye dayanan telkâri, özellikle Mardin’in Midyat ilçesiyle Ankara’nın Beypazarı ilçesinde yaygın olarak yapılmaya devam ediyor. Beypazarı’na telkâri sanatının ahilik ile kazandırıldığı biliniyor. 40-50 yıldır Beypazarı’nda rağbet biraz daha artmış, tamamen telkâri sanatıyla uğraşan 100’ün üzerinde atölye sanatı icra etmeye devam etmektedir.

Telkâri Yapım Aşamaları

Telkâri sabır ve incelik isteyen bir sanattır. Karşımıza çıkan bir telkâri işlemesi başlıca şu aşamalardan geçerek olgunluğa erişir:

  • Tel çekme: Hurdaya çıkmış gümüşler ya da ham halde bulunan gümüşler potada eritilir ve ince teller şeklinde dökülür. Silindirlerden geçirilerek 70, 60, 40 mikrona kadar inceltilirler.
  • Modelleme: İşlenecek ürün ilk olarak ana hatlarıyla bir kâğıt üzerine çizilir. Ana iskelet dikkate alınarak hangi kısımda kaç mikronluk tel kullanılacağı, iç kısımlarının hangi desenlerle doldurulacağı taslak halinde hazırlanır.
  • Tavlama: Silindirlerden ve haddelerden çekilip inceltilen ve bükülen tel hızlıca esnekliğini kaybedip sertleşir. Bu tellerin işlenebilmesi için yeniden ısıtılıp tavlanması gerekmektedir. Ürün işlenirken tavlama sık sık tekrarlanır.
  • Kesim: Tasarlanmış olan ürüne göre kullanılacak bütün teller belirlenen uzunluğa ve inceliğe göre kesilerek hazır hale getirilir.
  • Şekillendirme: Çizilmiş olan taslak üzerine dış çerçevesi kesilmiş parçalar yerleştirilerek şekillendirme başlar. Belirli yerlerden kaynaklar yapılarak birleştirilir. Ardından teller ile çerçeve son halini alır. Çerçevenin içindeki boşluklara uygun tekniklerle teller sıkıştırılır. Gerekli yerlerde lehimleme uygulanır. Bu sayede içleri doldurularak hazırlanan parçaların her birisi bükülerek şekiller yapılır. Ara bağlantılarla parçalar birleştirilir.
  • Ayrıntıların tamamlanması: Bu aşamada ana parçaları birleştirmede ve süslemede ufak parçalardan yararlanılır.
  • Kaynak: Telkâri ile yapılan ürün tamamıyla tellerden oluşur. Bir ürün yüzlerce parçanın bükümü ve birleştirilmesi ile meydana getirilir. Birleşim lehimleme veya kaynak yapma ile yapılır.

Ağartma: Telkâri ürünü tamamlandığında önceki aşamalardaki kaynak, ısıtma gibi uygulamalarla kirlenmiş, kararmış bir hal alır. Telkârinin doğal rengini alması için ağartma yapılır ve bu sayede ürün, tamamlanmış olur.

Telkâri ile Yapılanlar

Telkâri ile pek çok ürün yapılır. Bunlar daha çok takı ve aksesuarlardır. Özellikle bayanlar için telkâri işlemesi ürünler tam bir zarafet ve estetik timsalidir. Bayanların kullanımı için bileklikler, künyeler, kolyeler, halhallar, küpeler, yüzükler yapılmaktadır.

Elbette telkâri sanatı ile erkeklerin kullanımı için de takılar, aksesuarlar yapılmaktadır. Kolyeler, bileklikler, yüzükler ve tesbihlerde telkâri kullanılmaktadır.

Telkâri ile yapılan ürünler daha pek çok çeşitte karşımıza çıkıyor. Kemerler, çeşitli tepsiler, sigara ağızlıkları, mücevher kutuları, silah kabzaları, şekerlikler, anahtarlıklar, fotoğraf çerçeveleri, kibritlikler, kaşıklar, gondollar, vazolar, masaüstü isimlikler ve daha birçok üründe telkâri sanatı uygulanmaktadır.

Kökeni yüzyıllar öncesine dayanan telkâri sanatında zanaatkarlar, usta çırak ilişkisine göre yetişmektedir. Fakat günümüzde yeni yetişen usta sayısı son derece azalmıştır. Bu yüzden de unutulmaya yüz tutan bir sanat gibi görünmektedir. Üretiminin azalması, mevcut telkâri ürünlerinin değerinin daha da artmasını sağlamakta, gün geçtikçe telkâri işlemeli takılara, aksesuarlara sahip olmak daha bir ayrıcalık haline gelmektedir.